مطالعات شبهه پژوهی

مطالعات شبهه پژوهی

روش پاسخ به مبانی شبهات فقهی با بهره از رویکرد مبناشناسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
چکیده
شبهاتی که بر یکی از آموزه‌های فقهی آیین اسلام تاخته و سعی در نا‌استوارنمایی آنها دارند، شبهات فقهی نامیده می‌شوند. بررسی این شبهات نشان می‌دهد محتوای آنها افزون بر خرده‌گیری به فروعات فقهی جزیی، دارای پشتوانه‌های شناختی فراگیرتری هستند. این پشتوانه‌ها، همان مبانی معرفتی شبهه‌اند که می‌توان ریشه خانواده‌ای از شبهات را بر آنها استوار یافت. این پژوهش به روش اکتشافی ـ توصیفی و با بهره از منابع اِسنادی، در پی یافتن مبانی ایجاد شبهات فقهی است. برای دست یافتن به این هدف پس از تعریف شبهه فقهی و رویکرد مبناشناسی در پاسخ به شبهات، پُر‌بسامدترین مبانی شناختی شبهات فقهی در چهار رده‌ ذیل افراز شده‌اند: ناسازگاری حکم فقهی با حقوق بشر، مخالفت با داوری‌های اخلاقی، تعارض با حکم عقل و ناکارآمدی در عصر کنونی. تعارض‌نمایی احکام فقهی با حقوق بشر نیز در موضوعات کرامت انسانی، اصل آزادی آدمی و اصل عدالت دسته‌بندی شده‌اند. دستاورد بنیادین جستار حاضر آن است که با آگاهی از مبانی شناختی شبهه می‌توان بسیاری از شبهات فقهی را مورد ارزیابی قرار داده و از این طریق، پاسخی جامع برای شبهات هم‌سنخ فراهم آورد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله العربیة

طریقة الرد على أصول الشبهة الفقهیة بالمنهج الأصولی

نویسندگان العربیة

البرز محقق گرفمی
سید علی سجادی‌زاده
چکیده العربیة

الشبهات التی هاجمت على أحد التعالیم الفقهیة الإسلامیة وسعت وراء عدم استقراره تسمى بالشبهات الفقهیة. ومن دراسة هذه الشبهات یتبین أن مضمونها، بالإضافة إلى طعنها فی الفروع الفقهیة الجزئیة، یحتوی علی الإسنادات المعرفیة الأشمل. هذه الإسنادات هی الأسس المعرفیة للشبهة، والتی یمکن العثور على جذور عائلة من الشبهات فیها. وعلی ذلک، سعی هذا البحث، باستخدام المنهج الوصفی الاستکشافی، والاستعانة بمصادر الأدلة، إلى معرفة أسس طرح الشبهات الفقهیة. ومن أجل تحقیق هذا الهدف، وبعد تعریف الفقه والمنهج الأصولی فی الرد على الشبهات، تم تحدید أکثر الأصول المعرفیة شیوعاً فی الشبهات فی أربعة أصناف وهی: تعارض الحکم الفقهی مع حقوق الإنسان، ومعارضته مع الأحکام الأخلاقیة، ومعارضته مع حکم العقل، وعدم کفائته فی العصر الحالی. کما تصنف التعارضات الفقهیة مع حقوق الإنسان فی قضایا الکرامة الإنسانیة ومبدأ حریة الإنسان ومبدأ العدالة. إن الإنجاز الأساسی للبحث الحالی هو أنه بمعرفة الأصول المعرفیة للشبهة یمکن تقییم العدید من الشبهات الفقهیة فی أحد الأقسام المذکورة، وبهذه الطریقة یمکن تقدیم إجابة شاملة للشبهات المشابهة.

کلیدواژه‌ها العربیة

الفقه
الشبهة
الأصل
التعارض