مطالعات شبهه پژوهی

مطالعات شبهه پژوهی

زمینه‌سازی بی‌توجهی به‌سیاق جملات؛درتکون شبهات سیاسی قرآن‌محور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه قرآن‌پژوهی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
چکیده
زمینه‌‌های متنوعی مانند انگیزه و اغراض اجتماعی، سیاسی؛ فضای بیرونی و حاکم بر عصر و زمان؛ فقدان مهارت مفسر در استفاده از قرائن و نشانه‌ها می‌تواند تولید شبهات سیاسی قرآن محور را تسهیل کند. در این میان هر چند قضاوت نهایی در مورد برخی زمینه‌های اجتماعی وسیاسی مانند انگیزه و قصد‌ تولید کنندگان شبهات سیاسی به صورت گمانه زنی و حدس ممکن است، اما درباره برخی زمینه‌ها مانند بسترهای مهارتی مثل استفاده از قرائن، به صورت مستند می‌توان قضاوت کرد. وجود حجم معتنابهی از «استفاده نکردن یا استفاده نابجا از سیاق جملات» در شبهات سیاسی، این پرسش را به میان کشیده است که آیا این مولفه می‌تواند به عنوان یکی از زمینه‌هایی تولید شبهات سیاسی معرفی شود؟ تحقیق بر این فرض تاکید دارد که تشخیص ندادن(فارغ از بحث انگیزشی نیت و سهوی یا عمدی) وجود یا عدم وجود قرینه سیاق جملات، بخشی از زمینه‌ تولید شبهات سیاسی از قرآن کریم بوده است. دستاورد تحقیق که به روش توصیف و تحلیل سامان می‌یابد، اثبات ضرورت پایبندی به سیاق جملات و معیارهای استفاده از آن در فهم مراد سیاسی خداوند برای بستن مسیر یکی از زمینه های ایجاد شبهات سیاسی و گشودن مسیری برای تشخیص این دست از شبهات است که با تبیین شبهات در هر قسمت، فهم سیاسی درست از آیه معرفی شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله العربیة

تمهید الطریق لتجاهل سیاق الجمل فی تکوّن الشبهات السیاسیة القرآنیة

نویسنده العربیة

محمد عابدی
أستاذ مساعد، قسم الدراسات القرآنیة، مرکز العلمی للثقافة و الفکر الإسلامی.
چکیده العربیة

إن عوامل وأسباب مختلفة مثل «الدوافع والأغراض الاجتماعیة والسیاسیة»، و«البیئة الخارجیة التی تحکم العصر والزمان»، و«عدم مهارة المفسر فی استخدام القرائن والعلامات»، من شأنها أن تسهل إثارة الشبهات السیاسیة القرآنیة. وفی الوقت نفسه، ورغم أن الأحکام النهائیة بشأن بعض العوامل الاجتماعیة والسیاسیة، مثل دوافع مثیری الشبهات السیاسیة ونوایاهم، قائمة علی الظن والحدس، فإن بعض العوامل، مثل الأسباب المتعلقة بالمهارات، کتوظیف القرائن، یمکن الحکم علیها مستنداً وموثقاً. إن وجود قدر کبیر من «عدم التوظیف أو التوظیف غیر المناسب لسیاقات الجمل» فی الشبهات السیاسیة یثیر هذا السؤال: هل یمکن اعتبار هذا العنصر من عوامل إثارة الشبهات السیاسیة؟ یؤکد البحث الحاضر على الافتراض القائل بأن عدم فهم وجود قرینة من عدمها فی سیاق الجمل بغض النظر عن تحفیزیة النوایا وقصدیتها أو سهویتها، کان من عوامل إثارة الشبهات السیاسیة القرآنیة. قد توصل هذا البحث الذی انتهج المنهج الوصفی والتحلیلی إلی إثبات ضرورة الالتزام بسیاق الجمل ومعاییر توظیفه فی فهم مراد الله السیاسی لسدّ طریق أحد عوامل إثارة الشبهات السیاسیة وفتح طریق للتعرف على هذه الشبهات بحیث یتم تقدیم القراءة السیاسیة الصحیحة للآیات من خلال تبیین الشبهات فیها.

کلیدواژه‌ها العربیة

الشبهات السیاسیة
قاعدة السیاق
سیاق الجمل
القرآن الکریم
  1.  

    *     قرآن کریم.

    **   نهج‌البلاغه.

    1. ابن‌عاشور، محمد‌بن‌طاهر؛ التحریر والتنویر؛ بیروت: مؤسسة التاریخ، 1420ق.
    2. اسعدی، محمد؛ آسیب‌شناسی جریان‌های تفسیری؛ تهران؛ حوزه و دانشگاه، 1389.
    3. بابایی، علی‌اکبر؛ قواعد تفسیر قرآن؛ چ2، تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و انتشارات سمت، 1395.
    4. بابایی، علی‌اکبر؛ مکاتب تفسیری؛ تهران: پژوهشگاه حوزه ودانشگاه و انتشارات سمت، 1381.
    5. بحرانی، سیدهاشم؛ البرهان فی تفسیرالقرآن؛ قم: مؤسسة البعثة قسم‌الدراسات الإسلامیه، 1415ق.
    6. جمعی از نویسندگان؛ پیوند دین و حکومت؛ تهران: مؤسسه فرهنگی رسا، 1378.
    7. جمعی از نویسندگان؛ دائرة‌المعارف فقه مقارن؛ قم: مدرسه امام على‌بن‌ابى‌طالب†، 1427ق.
    8. جمعی از نویسندگان؛ دائرة‌المعارف قرآن کریم؛ تهران: مرکز فرهنگ و معارف قرآن، 1375ـ1400.
    9. جوادی آملی، عبداللّه؛ تفسیرتسنیم؛ قم: اسراء، 1386ـ1390.
    10. حسن‌بگی، علی؛ «بررسی و تحلیل قرینه سیاق و تأثیر آن بر فهم قرآن با رویکرد آسیب شناختی»، پژوهش‌های ادبی قرآنی؛ ش2، تابستان 1397، ص109ـ135.
    11. حسینی کاشانی، فاطمه مرضیه؛ «آسیب‌شناسی تطبیق قاعدە ســیاق در تفسیر آیات قرآن»، حسنا؛ ش21، تابستان 1393، ص117ـ146.
    12. خمینی، سیدروح‌اللّه؛ تهذیب‌الأصول؛ تقریر جعفر سبحانی؛ قم: اسماعیلیان، 1382.
    13. خمینی، سیدمصطفی؛ ثلاث رسائل، دروس‌الأعلام و نقدها؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینیŠ، ۱۴۱۸ق.
    14. رجبی، محمود؛ روش‌شناسی تفسیر قرآن؛ قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه و انتشارات سمت، 1379.
    15. رشیدرضا، محمد؛ المنار (التفسیر القرآن‌الکریم)؛ بیروت: دارالمعرفه، 1414ق.
    16. زرکشی، بدرالدین محمد‌بن‌عبداللّه؛ البرهان فی علوم‌القرآن؛ بیروت: دارالمعرفه، 1410ق.
    17. سها؛ نقد قرآن؛ [بی‌جا]: [بی‌نا]، 1399.
    18. سید رضی، محمد‌بن‌حسین‌بن‌موسی؛ حقائق‌التأویل فی متشابه‌التنزیل؛ بیروت: دارالأضواء، 1406ق.
    19. سیستانی، علی؛ الرافد فی علم‌الأصول؛ قم: مکتبة آیةاللّه‌العظمى السیدالسیستانی، 1414ق.
    20. صدر، سیدمحمدباقر؛ دروس فی علم‌الأصول (الحلقةالأولی)؛ قم: دارالثقلین، 1420ق.
    21. طباطبایی، سیدمحمدحسین؛ المیزان فی تفسیرالقرآن؛ قم: دفتر انشارات اسلامی، 1417ق.
    22. طبرانی، سلیمان‌بن‌احمد؛ التفسیرالکبیر؛ اردن: دارالکتاب الثقافی، 2008م.
    23. طبری، ابوجعفر محمد‌بن‌جریر؛ جامع‌البیان فی‌التفسیرالقرآن؛ بیروت: دارالمعرفه، 1412ق.
    24. عابدی، محمد؛ «بررسی مقایسه‌ای برداشت‌های سیاسی از قرآن در عرصه قاعده سیاق در آیات»، دوفصلنامه علمی مطالعات تفسیر تطبیقی؛ ش13، بهار و تابستان 1401، ص74ـ101.
    25. عابدی، محمد؛ مبانی سیاست ازمنظر قرآن کریم؛ تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1400.
    26. عابدی، محمد؛ مبانی و اصول تفسیر سیاسی؛ تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1402.
    27. عظیمی‌فر، علیرضا؛ قرآن و امامت اهل بیت†؛ قم: مهر امیرالمؤمنین†، 1388.
    28. العک، خالد عبدالرحمن؛ أصول‌التفسیر و قواعده؛ بیروت: دارالنفائس، ۱۴۰۶ق.
    29. عیاشی، محمد‌بن‌مسعود؛ تفسیر العیاشی؛ تهران: مکتبة العلمیةالإسلامیه، 1380ق.
    30. فاکر میبدی، محمد؛ قواعدالتفسیر لدی‌الشیعة والسنّة؛ تهران: المجمع‌العالمی للتقریب بین‌المذاهب الإسلامیه، 1386.
    31. فخر رازی، محمد‌بن‌عمر؛ تفسیر کبیر (مفاتیح‌الغیب)؛ چ3، بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، 1420ق.
    32. قزوینی، سیدمحمد؛ آیه «وَ مَا آتَاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ» از دیدگاه مفسرین اهل سنّت؛ مؤسسه تحقیقاتی حضرت ولیّ عصرQ، تاریخ مراجعه: 16 بهمن 1398؛ مندرج در: valiasr-aj.com.
    33. کلینی، محمد‌بن‌یعقوب؛ الکافی؛ چ5، تهران: دارالکتب‌الإسلامیه، 1361.
    34. مطهری، مرتضی؛ اسلام و نیازهای زمان؛ چ9، تهران: صدرا، 1373.
    35. معرفت، محمدهادی؛ التفسیرالأثری الجامع؛ قم: مؤسسه نشر التمهید، 1387.
    36. مکارم شرازی، ناصر؛ آیات ولایت در قرآن؛ قم: انتشارات نسل جوان، 1381.
    37. مکارم شیرازی، ناصر؛ پیام قرآن؛ چ2، قم: مدرسه امام علی‌بن‌ابی‌طالب†، 1375.
    38. مکارم شیرازی، ناصر؛ تفسیر نمونه؛ چ10، تهران: دارالکتب‌الإسلامی، 1371.