مطالعات شبهه پژوهی

مطالعات شبهه پژوهی

روش‌شناسی مواجهه و پاسخ به شبهات در موضوع سیره نبوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار دانشگاه قم
چکیده
روش‌شناسی پاسخ به شبهات در موضوع سیره نبوی یکی از موضوعات مهم در مطالعات اسلامی است، چرا که پاسخ به شبهات در سیره نبوی یکی از چالش‌های مهم فعلی در عرصه دین‌پژوهی و مطالعات اسلامی است و تردیدی نیست که این شبهات می‌توانند ناشی از ناآگاهی، سوءتفاهم یا حتی تعصبات باشند. بنابراین، پاسخ‌دهی علمی و قانع‌کننده به شبهات در موضوع تاریخ و سیره نبوی نیازمند آگاهی و به کار گرفتن شیوه‌ها و مهارت‌های است که می‌توان از آن به روش‌شناسی مواجهه و پاسخ به شبهات در این حوزه یاد کرد. این پژوهش به گونه تحلیلی و توصیفی و با بهره‌گیری از شیوه‌های علمی مستند، به دنبال تبیین این بخش از توانمندی‌های علمی در حوزه پاسخ‌دهی به شبهات می‌باشد. هدف این مقاله ارائه یک چارچوب منظم برای پاسخگویی به این شبهات در این حوزه است. از آنجا که پاسخ‌گویی به این شبهات نیازمند رویکردی علمی، منطقی و عقلی است، می‌توان روش‌ها و اصول مختلفی را مورد بررسی قرار داد. در این نوشتار ضمن بررسی خاستگاه، و سیر روند و شکل‌گیری شبهات درباره سیره نبوی به روش‌شناسی در این حوزه توجه شده و روش‌های مانند استناد به منابع معتبر و انگاره‌های قطعی در کنار تطبیق با منطق عقلانی و استفاده از تکنیک‌‌های علمی متنوع ارائه شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله العربیة

منهجیة مواجهة الشبهات والرد علیها فی موضوع السیرة النبویة

نویسنده العربیة

سیدمحسن شریفی
أستاذ مساعد بجامعة قم
چکیده العربیة

تعتبر منهجیة الرد على الشبهات المتعلقة بالسیرة النبویة من القضایا المهمة فی الدراسات الإسلامیة؛ لأن الرد على الشبهات حول السیرة النبویة تعد من التحدیات الکبرى فی مجال الدراسات الدینیة والدراسات الإسلامیة فی عصرنا الحالی، ولا شک أن هذه الشبهات قد تکون ناجمة عن الجهل أو سوء الفهم أو حتى التعصب. ومن ثم فإن تقدیم رد علمی مقنع على الشبهات المتعلقة بالتاریخ و السیرة النبویة یتطلب معرفة واستخدام أسالیب ومهارات یمکن أن نسمیها منهجیة مواجهة الشبهات والرد علیها فی هذا المجال. فقد سعت هذه الدراسة، بالمنهج التحلیلی الوصفی، واستخدام الأسالیب العلمیة الموثقة، إلى توضیح هذا الجانب من القدرات العلمیة فی مجال الرد على الشبهات. إن الهدف من البحث الحالی هو إعداد إطار منهجی للرد على الشبهات المطروحة فی هذا المجال. وبما أن الرد على هذه الشبهات تتطلب منهجًا علمیًا ومنطقیًا وعقلانیًا، فمن الممکن دراسة العدید من الأسالیب والمبادئ. فی هذا البحث، بالإضافة إلی دراسة أصل الشبهات ومسارها وتکوینها حول السیرة النبویة، تم الاهتمام بالمنهجیة فی هذا المجال، وعُرضت أسالیب مثل الاستشهاد بالمصادر الموثوقة والأفکار والنظریات القطعیة، إلى جانب التکیف مع المنطق العقلی واستخدام التقنیات العلمیة المختلفة.
 

کلیدواژه‌ها العربیة

المنهجیة
الرد علی الشبهات
مواجهة الشبهات
السیرة النبویة
  1.  

    *       قرآن کریم.

    **   نهج‌البلاغه؛ صبحی صالح.

    1. آرمسترانگ، کارن؛ محمدˆ؛ ترجمه کیانوش حشمتی؛ تهران: حکمت، 1383.
    2. آئینه‌وند، صادق؛ علم تاریخ در گستره تمدن اسلامی؛ تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1377.
    3. ابن‌فارس، احمد؛ معجم مقائیس‌اللغة؛ قم: مکتب الأعلام‌الإسلامی، 1404ق.
    4. ابن‌منظور، محمد‌بن‌مکرم؛ لسان‌العرب؛ بیروت: دارالفکر، 1414ق.
    5. ابن‌هشام، عبدالملک‌بن‌هشام؛ السیرةالنبویة؛ بیروت: دارالمعرفه، [بی‌تا].
    6. امامی‌فر، علی؛ تاریخ‌نگاران شیعه؛ قم: انتشارات پارسایان، 1383.
    7. پسندیده، عباس؛ روش فهم روان‌شناختی متون دینی؛ مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1398.
    8. ترابی، علی‌اکبر؛ فلسفه علوم؛ تهران: امیرکبیر، 1347.
    9. جان‌احمدى، فاطمه؛ تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامى؛ تهران: نشر معارف، 1398.
    10. جعفریان، رسول؛ منابع تاریخ اسلام؛ تهران: نشر علم، 1393.
    11. حرّ عاملی، محمد‌بن‌حسن؛ وسائل‌الشیعة؛ بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، 1403ق.
    12. خرقانی، حسن و البرز محقق گرفمی؛ «روش‌شناسی علمی پاسخ‌گویی به شبهات در سیره رضوی»، فصلنامه علمی فرهنگ رضوی؛ ش37، بهار 1401، ص31ـ56.
    13. خسروپناه، عبدالحسین؛ روش‌شناسی علوم اجتماعی؛ تهران: مؤسّسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، 1394.
    14. دروزه، محمد عزه؛ الدستورالقرآنی والسنة النبویّة فی شئون‌الحیاة؛ قاهره: مطبعة عیسی البابی‌الحلبی و شرکاء، 1386.
    15. دوورژه، موریس؛ روش‌های علوم اجتماعی؛ ترجمه خسرو اسدی؛ تهران: امیرکبیر، 1362.
    16. زبیدی، سیدمحمدمرتضی؛ تاج‌العروس من جواهرالقاموس؛ بیروت: دارالفکر، 1414ق.
    17. زرین‌کوب، عبدالحسین؛ تاریخ در ترازو؛ تهران: امیرکبیر، 1381.
    18. ساروخانی، باقر؛ روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی؛ تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1375.
    19. سبحانی، جعفر؛ الحدیث‌النبوى بین‌الروایة والدرایة؛ قم: مؤسسة الإمام‌الصادق†، 1430ق.
    20. شاله، فلیسین؛ شناخت روش علوم یا فلسفه علمی؛ ترجمه یحیی مهدوی؛ تهران: دانشگاه تهران، 1346.
    21. شریفی، احمدحسین؛ نظریه‌پردازی اسلامی در علوم انسانی؛ تهران: آفتاب توسعه، 1399.
    22. صمیمی، مینو؛ محمد در اروپا؛ ترجمه عباس مهرپویا؛ تهران: اطلاعات، 1382.
    23. طریحی، فخرالدین؛ مجمع‌البحرین؛ تهران: مرتضوی، 1375.
    24. طوسی، محمد‌بن‌حسن؛ التبیان فی تفسیرالقرآن؛ مکتب الأعلام‌الإسلامی، 1409ق.
    25. طوسی، محمد‌بن‌حسن؛ تهذیب‌الأحکام؛ تهران: دارالکتب‌الإسلامیه، 1407ق.
    26. عبداللهی نیسیانی، علی؛ «روش تحلیل محتوای کیفی تطبیق‌یافته به‌منظور تحقیق در متن قرآن کریم؛ ارائه یک مطالعه موردی در علوم رفتاری»، آموزه‌های قرآنی؛ ش28، بهمن 1397، ص27ـ56.
    27. فتح‌الهی، ابراهیم؛ متدولوژی علوم قرآنی؛ تهران: دانشگاه امام صادق†، 1388.
    28. فرامرز قراملکی، احد؛ روش‌شناسی مطالعات دینی؛ مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی، 1380.
    29. فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد؛ العین؛ قم: مؤسسة دارالهجرة، 1410ق.
    30. کار، ای.اچ.؛ تاریخ چیست؛ ترجمه حسن کامشاد؛ تهران: انتشارات خوارزمی، 1351.
    31. کلینی، محمد‌بن‌یعقوب؛ الکافی؛ تهران: دارالکتب‌الإسلامیه، 1407ق.
    32. محقق گرفمی، البرز، زین‌العابدین قربانی و محمد میرزایی؛ «روش‌شناسی پاسخ‌گویی به شبهات با استفاده از مؤلفه‌های عقلی در سیره امام صادق†»، کلام اسلامی؛ ش114، تیر 1399، ص87ـ114.
    33. مطهری، مرتضی؛ مجموعه آثار؛ تهران: انتشارات صدرا، 1377.
    34. مفتخری، حسین؛ مبانی علم تاریخ؛ تهران: انتشارات سمت، 1393.
    35. مکارم شیرازى، ناصر؛ اعتقاد ما؛ قم: نسل جوان، 1376.
    36. مکارم شیرازى، ناصر؛ تفسیر نمونه؛ تهران: دارالکتب‌الإسلامیه، 1374.
    37. مکارم شیرازى، ناصر؛ دائرةالمعارف فقه مقارن؛ قم: مدرسه امام على‌بن‌ابى‌طالب†، 1427ق.
    38. مکارم شیرازى، ناصر؛ طریق‌الوصول إلى مهمات علم‌الأصول (أصول‌الفقه بأسلوب حدیث و آراء جدیدة)؛ قم: دارالنشر الإمام على‌بن‌ابى‌طالب†، 1432ق.
    39. مکارم شیرازى، ناصر؛ مدیریت و فرماندهى در اسلام؛ قم: نسل جوان، 1389.
    40. ملائی توانی، علیرضا؛ درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ؛ تهران: نی، 1386.
    41. نجفی، محمدعلی؛ آفات پژوهش؛ قم: دارالتفسیر، 1393.