مطالعات شبهه پژوهی

مطالعات شبهه پژوهی

روش‌شناسی قرآن در پاسخ به شبهات امکان معاد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیئت علمی، (دکترای قرآن و علم)، دانشیار و مدیر گروه قرآن و علم، مجتمع آموزش عالی قرآن و حدیث، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران
2 دانشجوی دکتری قرآن و علوم. مجتمع آموزش عالی قرآن و حدیث، جامعه المصطفی العالمیه
چکیده
ایمان به معاد و حیات پس از مرگ، از جمله باورهای اصلی و زیربنایی در همه ادیان الهی است. ازاین‌رو همواره از سوی مغرضان، مورد هجمه و... قرار گرفته است. سابقه تاخت‌وتاز علیه ارزش‌ها و باورهای اسلامی در قالب طرح و کاربست شبهات به‌صورت عموم و به‌صورت خاص راجع به منتها و فرجام هستی، به صدر اسلام برمی‌گردد و پاسخگویی به این دسته شبهات نیز به همان میزان پیشینه دارد. آنچه کمتر موردتوجه قرار گرفته، روش‌شناسی پاسخگویی است. پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و استنطاقی در راستای کشف روش قرآن در پاسخگویی به شبهات منکران امکان معاد سامان‌یافته است. تحقیق حاضر به سه روش کلی دست‌یافته است که عبارت‌اند از روش‌های ارجاعی، روش‌های منطقی و روش‌های تجربه حسی که هرکدام دارای شاخه‌های متعددی است که با دست‌یابی و تسلط به این روش‌های قرآنی و کاربست آن‌ها در مواجهه با شبهات، می‌توان در مقابل شبهه‌افکنان پاسخ درخور را ارائه داد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله العربیة

المنهج القرآنی فی الرد على شبهات إمکانیة البعث

نویسندگان العربیة

السید عیسی المسترحمی 1
عبدالبصیر السجادی 2
1 عضو هیئة التدریس (دکتوراه فی القرآن الکریم والعلوم)، أستاذ مشارک ومدیر قسم القرآن الکریم والعلوم، مجمع الدراسات العلیا للقرآن
2 طالب دکتوراه فی القرآن الکریم وعلومه. مجمع القرآن الکریم والحدیث العالی، جامعة المصطفى العالمیة
چکیده العربیة

یُعدّ الإیمان بالبعث والحیاة بعد الموت من المعتقدات الرئیسیة والأساسیة فی جمیع الأدیان السماویة. ولذلک، لطالما تعرض لهجوم من المتحیزین. ویعود تاریخ الهجوم على القیم والمعتقدات الإسلامیة فی شکل طرح وتطبیق الشکوک بشکل عام وخاصة فیما یتعلق بنهایة الوجود ومصیره إلى بدایة الإسلام، وللرد على هذه الفئة من الشکوک أیضًا نفس القدر من التاریخ. ما نال اهتمامًا أقل هو منهجیة الرد. وقد نُظمت هذه الدراسة بأسلوب وصفی تحلیلی واستفهامی من أجل اکتشاف المنهج القرآنی فی الرد على شکوک من ینکرون إمکانیة البعث. وقد توصلت هذه الدراسة إلى ثلاثة مناهج عامة، وهی المنهج المرجعی والمنهج المنطقی والمنهج الحسی، ولکل منها فروع عدیدة. وبإدراک هذه الأسالیب القرآنیة وإتقانها وتطبیقها فی مواجهة الشکوک، یمکن للمرء أن یقدم ردًا مناسبًا للمشککین.

کلیدواژه‌ها العربیة

القرآن الکریم
المنهج
شبهات حول إمکانیة البعث
المنهج المرجعی
المنهج المنطقی
المنهج الحسی التجریبی
قرآن کریم
نهج‌البلاغه
1.      ابن‌بابویه، محمد‌بن‌على (صدوق)‏، التوحید، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1389.
2.      ابن‌شعبه حرانى، حسن‌بن‌على‏، تحف‌العقول، قم: جامعه مدرسین‏ حوزه علمیه قم، 1363.
3.      ابن‌فارس، احمد‌بن‌فارس‏، معجم المقاییس اللغة، قم: مکتب الاعلام الاسلامی‏، 1404.
4.      ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم، لسان‌العرب‏، بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع، دار صادر، 1414.
5.      ابوالفتوح رازی، حسین‌بن‌علی، روض‌الجنان و روح‌الجنان فی تفسیر القرآن، مشهد مقدس، آستان قدس رضوی، 1371.
6.      افقی، داود و برنج‌کار، رضا «بررسی کاربست شاخصه‌ای پاسخگویی موفق در پاسخ‌های قرآن به شبهات اعتقادی»، فصلنامه تحقیقات کلامی، ش 37، تابستان ۱۴۰۱.
7.      افقی، داوود و برنج‌کار، رضا «بررسی اقناع مخاطب در پاسخگویی به شبهات اعتقادی»، فصلنامه تحقیقات کلامی، س 2، ش ۷، 1393.
8.      انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران: سخن، 1381.
9.      آلوسی، شهاب‌الدین محمود، روح‌المعانی فی تفسیرالقرآن العظیم، بیروت‌ـ لبنان: دارالکتب العلمیه 1415.
10.   بحرانى، سیدهاشم، البرهان فى تفسیر القرآن، تهران: بنیاد بعثت، 1416.
11.    برقى، احمدبن‌محمدبن‌خالد، المحاسن‏، قم: دارالکتب الإسلامیه، 1371.
12.   برنج‌کار، رضا، روش‌شناسی علم کلام، قم: انتشارات دارالحدیث، 1391.
13.   برنج‌کار، رضا، «روش‌شناسی پاسخ به شبهات اعتقادی»، نشریه مطالعات شبهه‌پژوهی، س 1، ش 1، تابستان 1402.
14.   برنج‌کار، رضا، روش‌شناسی علم کلام: اصول استنباط و دفاع در عقاید، قم: سمت، 1393.
15.   بروجردی، مصطفی، تفسیر شمس، قم: بوستان کتاب، 1297.
16.   جباری، محمدصالح و رضایی رادفر، صفورا، «روش‌شناسی پاسخ به شبهات در سیره اهل‌بیت»، نشریه علمی پژوهشی مطالعات شبهه‌پژوهی، س 1، ش 3، 1403.
17.   جصاص، احمدبن‌على، احکام‌القرآن (جصاص)، بیروت، دار احیاءالتراث العربى، 1405.
18.   حسینی همدانی، سیدمحمد، انوار درخشان، تهران: کتاب‌فروشی لطفی، 1404.
19.   حسینى شاه‌عبدالعظیمی، حسین‌بن‌احمد، تفسیر اثناعشری، تهران: انتشارات میقات، 1363.
20.   حمیدی، هاله، «جدل و نمونه‌های آن در قرآن کریم»، فصلنامه علمی‌ـ‌پژوهشی علوم‌انسانی دانشگاه الزهرا ، س 12، ش 41، 1381.
21.   حیدری فسایی، قادر، منطق تعلیمی، شرح فارسی بر المنطق محمدرضا مظفر، جزء دوم، بی­جا: بی­نا، بی‌تا.
22.   خرقانی، حسن، محقق گرفمی، البرز، «روش‌شناسی علمی پاسخگویی به شبهات در سیره رضوی»، فصلنامه فرهنگی رضوی، س 10، ش 37، 1401.
23.   الدمینی، مسفر عزم‌الله، مقاییس نقد متون‌السنه، ریاض: بی‌تا، 1984.
24.   دهخدا، علی‌اکبر، لغت­نامه، تهران: دانشگاه تهران، 1373.
25.   راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد، مفردات الفاظ القرآن‏، بیروت‌ـ‌دمشق، دارالقلم ـ الدار الشامیة، 1412.
26.   رضایی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر مهر، قم‌ـ‌ایران، پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن، 1387.
27.   ساروخانی، باقر، روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1375.
28.   سبحانی تبریزی، جعفر، تهذیب‌الاصول، تقریر ابحاث امام‌خمینیe، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینیe، 1423.
29.   طالقانى، سیدمحمود، پرتوى از قرآن، تهران: ناشر، شرکت سهامى انتشار، 1362.
30.   طباطبایی، سیدمحمدحسین، ترجمه محمدباقر موسوی، قم‌: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1378.
31.   طبرسی، فضل‌بن‌حسن، مجمع‌البیان فى تفسیرالقرآن، تهران: انتشارات ناصرخسرو، 1372.
32.   طریحی، فخرالدین‌بن‌محمد، مجمع‌البحرین، تهران: ناشر مرتضوى، 1375.
33.   فراهیدى، خلیل‌بن‌احمد، کتاب العین‏، قم: نشر هجرت‏، 1409.
34.   فلاح، محمدجواد، «تبیین روش استدلال در پاسخ به سؤالات و شبهات دینی از منظر قرآن کریم»، نشریه علمی اندیشه نوین دینی، ش 29، تابستان ۱۴۰۱.
35.   فیض کاشانی، ملامحسن، تفسیر صافی، تهران: مکتبة‌الصدر، 1373.
36.   قرائتى، محسن، تفسیر نور، تهران: مرکز فرهنگى درس‌هایی از قرآن، ‌1383.
37.   قرشی بنایی، علی‌اکبر، قاموس قرآن، تهران: دارالکتب الاسلامیة، 1412.
38.   کریمی، حسین، آثار شبهات بر عقاید مردم براساس قرآن و حدیث، دانشگاه قرآن و حدیث، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، ۱۳۹۱.
39.   گرامی، محمدعلی، منطق مقارن، قم: نشر امید، بی‌تا.
40.   محقق گرفمی، البرز؛ زین‌العابدین، قربانی و میرزایی، محمد، «روش‌شناسی پاسخگویی به شبهات با استفاده از مؤلفه‌های عقلی در سیره امام صادق»، فصلنامه علمی‌ـ‌پژوهشی کلام اسلامی، س 29، ش 124.
41.   محمدی‌راد، حمید و گلیپور، حامد، «روش‌شناسی ابن‌قتیبه در پاسخ به شبهات قرآنی»، مطالعات سبک‌شناسی قرآن کریم، س 4، ش 1، پاییز و زمستان 1399.
42.   مصباح یزدی، محمدتقی، انسان‌شناسی در قرآن، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام‌خمینیe، 1399.
43.   مصطفوى، حسن، تفسیر روشن، تهران: مرکز نشر کتاب، ‌1380.
44.   مظفر، محمدرضا، اصول‌الفقه، قم: جامعة‌المدرسین حوزه علمیه قم، مؤسسه نشر اسلامی، 1423.
45.   موسوى همدانى، محمدباقر، ترجمه تفسیرالمیزان، قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعة مدرسین حوزه علمیه قم، 1374.
46.   نجفی‌خمینی، محمدجواد، تفسیر آسان، تهران: انتشارات اسلامیه، 1398.
47.   هاشمی رفسنجانی، علی‌اکبر و جمعی از نویسندگان، تفسیر راهنما، قم: مؤسسه بوستان کتاب، 1386.
48.   هاشمى نشلجى، سیدعلی، پرسمان قرآنى معاد، قم: مؤسسه بوستان کتاب، 1386.
49.   نوروزی آزارکی، حسنعلی و موسوی، سیدمصطفی، «کاربست حکمت و جدال احسن در اثبات معاد با نگرشی بر احتجاج‌های قرآنی پیامبر»، فصلنامه تحقیقات کلامی، س 12، ش 45، 1403.
50.   جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، قم: اسراء، 1387.
51.   هاشمی رفسنجانی، علی‌اکبر، تفسیر راهنما، قم: مؤسسه بوستان کتاب، 1386.
52.   مغنیه، محمدجواد، تفسیر کاشف، قم: مؤسسه بوستان کتاب، 1386.