مطالعات شبهه پژوهی

مطالعات شبهه پژوهی

گونه‌شناسی شبهات نافی خالقیّت بر اساس استدلال‌های معاصر اتئیستی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مدرس دانشگاه صنعتی اصفهان .اصفهان .ایران.
2 دانشیار گروه معارف اسلامی دانشکده اهل البیت دانشگاه اصفهان.اصفهان .ایران
چکیده
مسئله خالقیّت، یکی از بنیادی‌ترین مباحث در الهیات فلسفی و کلام امامیه است که طی دو دهه اخیر با ظهور و گسترش استدلال‌های نوین جریان اتئیستی، شکل تازه‌ای از شبهه‌پراکنی را تجربه کرده است. این دسته از استدلال‌ها، با تکیه بر یافته‌های فیزیک نظری از جمله تبیین‌های مبتنی بر تصادف کوانتومی، مدل‌های چندجهانی، علیت بسته و سناریوهای بی‌آغاز بودن جهان در پی نفی ضرورت وجود خالق و کفایت توضیحات طبیعی برای پیدایش و تداوم عالم هستند. پژوهش حاضر با رویکرد گونه‌شناسی و با روش توصیفی تحلیلی، به‌دنبال شناسایی و تبیین منسجم این استدلال‌ها در چهار گونه اصلی و تحلیل مبانی معرفتی حاکم بر آنهاست. نوآوری این پژوهش در تمرکز انحصاری بر استدلال‌های علمی–الحادی معاصر و تلفیق نقد فلسفه اسلامی با ارزیابی فلسفه علم برای هر گونه است. یافته‌ها نشان می‌دهد که علی‌رغم تنوع ظاهری استدلال‌های معاصر، همه گونه‌ها بر پیش‌فرض طبیعت‌گرایی افراطی و فهم تقلیل‌گرایانه از قوانین فیزیکی استوارند و هر یک با چالش‌های منطقی، متافیزیکی و حتی علمی مواجه‌اند. این پژوهش با ارائه این گونه‌شناسی و تبیین نقاط ضعف درونی هر گونه، زمینه را برای طراحی پاسخ‌های دقیق‌تر و متناسب با الزامات مناقشات علمی–دینی روز فراهم می‌آورد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله العربیة

تصنیف الشکوک حول نظریة الخلق استنادًا إلى الحجج الإلحادیة المعاصرة

نویسندگان العربیة

مریم السادات هاشمی 1
حمزه علی بهرامی 2
1 محاضر فی جامعة أصفهان للتکنولوجیا، أصفهان، إیران.
2 أستاذ مشارک، قسم الدراسات الإسلامیة، کلیة أهل البیت (ع)، جامعة أصفهان، إیران
چکیده العربیة

تُعدّ مسألة الخلق من أهمّ القضایا الجوهریة فی علم الکلام الفلسفی وعلم الکلام الإمامی، وقد شهدت شکلاً جدیداً من الشکوکیة خلال العقدین الماضیین مع ظهور وانتشار حجج جدیدة للحرکة الإلحادیة. تعتمد هذه المجموعة من الحجج على نتائج الفیزیاء النظریة، بما فی ذلک التفسیرات القائمة على التزامن الکمی، ونماذج الأکوان المتعددة، والسببیة المغلقة، وسیناریوهات عدم وجود بدایة للکون، وتسعى إلى إنکار ضرورة وجود خالق، وکفایة التفسیرات الطبیعیة لظهور الکون واستمراره. تسعى هذه الدراسة، بمنهج تصنیفی ومنهج وصفی تحلیلی، إلى تحدید هذه الحجج وشرحها بشکل متماسک فی أربعة أنواع رئیسیة، وتحلیل الأسس المعرفیة التی تحکمها. یکمن ابتکار هذا البحث فی ترکیزه الحصری على الحجج العلمیة الإلحادیة المعاصرة، ودمجه بین نقد الفلسفة الإسلامیة وتقییم فلسفة العلم لکل نوع. تُظهر النتائج أنه على الرغم من التنوع الظاهر للحجج المعاصرة، فإن جمیع الأنواع مبنیة على افتراضات طبیعیة متطرفة وفهم اختزالی للقوانین الفیزیائیة، ویواجه کل منها تحدیات منطقیة ومیتافیزیقیة، بل وحتى علمیة. من خلال عرض هذا التصنیف وشرح نقاط الضعف الداخلیة لکل نوع، تمهد هذه الدراسة الطریق لتصمیم استجابات أکثر دقة، مصممة خصیصًا لتلبیة متطلبات الخلافات العلمیة والدینیة المعاصرة.

کلیدواژه‌ها العربیة

الخلقیة
الشکوکیة
الإلحاد المعاصر
المصادفة الکمیة
نموذج العوالم المتعددة
السببیة المغلقة
الحکمة المتعالیة
1.      ابن‌رشد، ابوالولید محمدبن‌احمد، تهافت‌التهافت، بیروت: دارالفکر العربی، ۱۴۲۱ ق.
2.      ابن‌رُشد، محمدبن‌احمد. تهافت‌التهافت، بیروت: دارالفکر العربی، ۱۴۲۱ ق.
3.      ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله. الشفاء: بخش الهیات، ج 2، قم: نشر دارالکتب الإسلامیة، ۱۴۰۴ ق.
4.      طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج 3 و 5 و 4. قم: دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۷۴.
5.      طباطبایی، محمدحسین، بدایة‌الحکمة، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1364.
6.      مظفر، محمدرضا، علم کلام، قم: دارالعلم، 1389.
7.      ملاصدرا، صدرالدین محمد‌بن‌ابراهیم شیرازی، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، ج 6، بیروت: دار احیاء التراث العربی، ۱۹۸۱.
8.      ملاصدرا، صدرالدین شیرازی، الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة العقلیة، ج 3، تهران: دارالکتب الإسلامیه، ۱۹۸۱.
9.      ملاصدرا، صدرالدین شیرازی، الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة العقلیة، ج 2، تهران: چاپ سنگی مجلس، ۱۳۶۰.