مطالعات شبهه پژوهی

مطالعات شبهه پژوهی

گونه‌شناسی رویکرد علامه طباطبایی در مواجهه با شبهات سکولاریسم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار و عضو هیئت علمی گروه کلام و فلسفه دین مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی
چکیده
سکولاریسم بر جدایی دین از اجتماع و حکومت تأکید دارد و قلمرو دین را منحصر در عبادات شخصی معرفی می‌کند. در رابطه با نسبت سکولاریسم با دین، اندیشمندان مسلمان نظرات مختلفی دارند. برخی اسلام را با سکولاریسم سازگار می‌بینند و از این رو، مدافع سکولاریسم هستند، ولی بیشتر متفکران اسلامی به ویژه علامه طباطبایی چنین نمی‌اندیشند و به مقابله با شبهات سکولاریسم پرداخته‌اند که لازم است رویکرد آنها در این زمینه گونه‌شناسی شود. در این مقاله با شیوه توصیفی و تحلیلی با تمرکز بر آثار علامه طباطبایی به گونه‌شناسی مواجهه وی با سکولاریسم پرداخته‌ایم. علامه طباطبایی به جامعیت موضوعی دین باور دارد و دین اسلام را عامل سعادت دنیوی و اخروی و فردی و اجتماعی می‌داند و با دو گونه رویکرد تهاجمی و تدافعی به مبارزه با سکولاریسم پرداخته است. در رویکرد تهاجمی، ایشان مبانی معرفت‌شناختی و انسان‌شناختی سکولاریسم را نقد کرده و به مزایای نظام اسلامی در مقایسه با معایب نظام‌های سکولار و به پیامدهای اجتماعی نامطلوب سکولاریسم پرداخته است. ایشان در رویکرد تدافعی به شبهاتی مانند سازگاری دین اسلام با سکولاریسم، منحصر بودن قلمرو دین به عبادات فردی، نابسامانی‌های جوامع اسلامی به سبب اسلام و تاریخمندی احکام اجتماعی اسلام پاسخ داده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله العربیة

نموذج منهج العلامة الطباطبائی فی مواجهة الشکوک حول العلمانیة

نویسنده العربیة

جواد گلی
أستاذ مساعد وعضو هیئة التدریس بقسم اللاهوت وفلسفة الدین، مؤسسة الإمام الخمینی للتعلیم والبحث
چکیده العربیة

تؤکد العلمانیة على فصل الدین عن المجتمع والحکومة، وتُعرّف نطاق الدین بأنه یقتصر على العبادة الشخصیة. تختلف آراء المفکرین المسلمین حول العلاقة بین العلمانیة والدین. یرى البعض أن الإسلام متوافق مع العلمانیة، ولذلک یؤیدونها، لکن معظم المفکرین الإسلامیین، وخاصة العلامة الطباطبائی، لا یعتقدون ذلک، وقد تناولوا الشکوک حول العلمانیة، مما یتطلب تصنیفًا لمنهجهم فی هذا الصدد. فی هذه المقالة، تناولنا تصنیف مواجهة العلامة الطباطبائی للعلمانیة باستخدام منهج وصفی وتحلیلی، مع الترکیز على أعمال العلامة الطباطبائی. یؤمن العلامة الطباطبائی بالشمولیة الموضوعیة للدین، ویعتبر الدین الإسلامی عاملًا من عوامل السعادة الدنیویة والأخرویة، الفردیة والاجتماعیة، وقد حارب العلمانیة بنوعین من المنهجین: الهجومی والدفاعی. فی منهجه الهجومی، انتقد الأسس المعرفیة والأنثروبولوجیة للعلمانیة، وناقش مزایا النظام الإسلامی مقارنةً بمساوئ الأنظمة العلمانیة وعواقبها الاجتماعیة غیر المرغوبة. وفی منهجه الدفاعی، ردّ على شکوک مثل توافق الإسلام مع العلمانیة، وحصر مجال الدین فی العبادة الفردیة، واضطرابات المجتمعات الإسلامیة بسبب الإسلام، وتاریخیة القوانین الاجتماعیة الإسلامیة.

کلیدواژه‌ها العربیة

الدین
عالم الدین
العلمانیة
العلامة الطباطبائی
1.      ابوزید، نصر حامد، نقد گفتمان دینی، ترجمۀ حسن یوسفی اشکوری و محمد جواهرکلام، تهران: نشر یادآوران، 1383.
2.      ابوزید، نصر حامد، نقدالخطاب الدینی، قاهره: سینا للنشر، 1994 م.
3.      ابوزید، نصر حامد، النص، السلطة، الحقیقة: الفکر الدینی بین ادارة المعرفة و ارادَ الهیمن، بیروت: المرکز الثقافی العربی، 1995 م.
4.       سروش، عبدالکریم، «سکولاریسم سیاسی و سکولاریسم فلسفی»، بازتاب اندیشه، 64، 1384.
5.       سروش، عبدالکریم، سنت و سکولاریسم، تهران: مؤسسه فرهنگی صراط، 1381.
6.      العظمة، عزیز، العلمانیة من منظور مختلف، بیروت: مرکز دراسات الوحدة العربیة، 1992 م.
7.      علامه طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: مکتبة النشر الاسلامی، 1417 ق.
8.      علامه طباطبایی، محمدحسین، قرآن در اسلام، قم: مؤسسه بوستان کتاب، 1388 الف.
9.      علامه طباطبایی، محمدحسین، شیعه در اسلام، قم: مؤسسه بوستان کتاب، 1388 ب.
10.   علامه طباطبایی، محمدحسین، بررسی‌های اسلامی، قم: مؤسسه بوستان کتاب، 1388 ج.
11.    واترهاوس، اریک اس، «سکولاریسم» در: سکولاریسم از ظهور تا سقوط، ترجمۀ رحمت‌الله رضایی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1393.
12.   یوسفیان، حسن، کلام جدید، تهران: سمت، 1391.