مطالعات شبهه پژوهی

مطالعات شبهه پژوهی

شایع‌ترین شبهه نسبت به پیامبر(ص): ریشه‌ها و پاسخ‌های قرآنی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، حقوق و معارف اسلامی، دانشگاه سیستان و بلوچستان
چکیده
دعوت توحیدی پیامبران الهی در طول تاریخ، همواره با واکنش‌ها، مخالفت‌ها و طرح شبهات گوناگون از سوی منکران همراه بوده است. در میان این شبهات، «بشر بودن پیامبران» جایگاهی محوری دارد؛ زیرا انکار امکان ارتباط انسان با خداوند، به‌مثابه نفی بنیادین وحی و رسالت، بستر پیدایش سایر اتهامات نسبت به پیامبران، به‌ویژه پیامبر اسلام(ص)، را فراهم ساخته است. این پژوهش با روش تحلیلی ـ تفسیری و با استناد به آیات قرآن کریم، به واکاوی مبانی، انگیزه‌ها و پاسخ‌های قرآنی نسبت به این شبهه می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که مخالفان، بشر بودن پیامبر را مستمسکی برای انکار رسالت و تضعیف جایگاه آنان می‌دانستند و انگیزه‌هایی همچون عناد، کفر، دلبستگی به منافع دنیوی و پیروی از اهوای نفسانی در پس این نگرش نهفته بود. قرآن کریم در برابر این نگرش، از دو رویکرد دفاعی و تربیتی بهره می‌گیرد: نخست، ارائه استدلال‌های عقلانی برای تبیین سازگاری وحی با حقیقت بشری پیامبران؛ و دوم، تقویت روحی پیامبر و هشدار نسبت به عواقب تکذیب رسالت. نتایج تحلیل نشان می‌دهد که شبهه‌ی بشر بودن، صرفاً تردیدی تاریخی نبوده، بلکه ساختار معرفتی آن در قالب پرسش‌های جدید نسبت به نبوت و وحی در دوران معاصر نیز استمرار یافته است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله العربیة

أکثر الشبهات شیوعًا حول النبی صلى الله علیه وسلم: جذورها وإجاباتها القرآنیة

نویسنده العربیة

هادی زینی ملک آباد
Assistant Professor of Qur'an and Hadith Studies, Faculty of Theology, Law and Islamic Studies, University of Sistan and Baluchestan
چکیده العربیة

لطالما صاحبت الدعوة التوحیدیة لجمیع الأنبیاء أنواعٌ مختلفة من المعارضة وإثارة الشکوک. ومن أهم أدوات المعارضین إثارة الشکوک المختلفة لإضعاف مکانة الأنبیاء، وأهمها الشک فی بشریة الأنبیاء، وبالتالی إنکار صلتهم بالله. ویُظهر تحلیل آیات القرآن الکریم أن هذا الاتهام للنبی صلى الله علیه وسلم یلعب دورًا أساسیًا، وقد تأثرت العدید من الاتهامات الأخرى الموجهة إلیه وتفرعت من هذا الموقف. والیوم، تتجذر العدید من الانتقادات والأسئلة العلمیة حول نبی الإسلام أیضًا فی نفس الشک. وقد أثار القرآن الکریم مسألة کون الأنبیاء بشرًا، سواء فیما یتعلق بالأنبیاء بشکل عام أو فیما یتعلق بنبی الإسلام بشکل خاص. وفی هذه الدراسة، ونظرًا لأهمیة هذا الشک وشیوعه، تم تحلیل الآیات التی تشیر إلى الشکوک والشبهات حول الأنبیاء الآخرین، ثم الآیات التی تشیر تحدیدًا إلى نبی الإسلام. یُظهر تحلیل النصوص القرآنیة أن الدوافع الرئیسیة للمشککین هی: الکفر، والعناد، والسعی وراء شهوات الدنیا، واتباع الأهواء. کما أن ردود القرآن علمیة ومقنعة فی البدایة؛ ولکن بما أن معظم المعارضین لا یواجهون مشکلة علمیة، فإن القرآن یُهدد المعارضین أحیانًا، ویطلب العفو من النبی أحیانًا أخرى. وللتوصل إلى تحلیل شامل، لا بد من دراسة جمیع الشکوک التی انبثقت عن أساس "الإنسانیة" بشکل مستقل.

کلیدواژه‌ها العربیة

الأنبیاء
الإشاعة
الشبهه
القرآن
النبی (صلى الله علیه وسلم)
1.    قرآن [ترجمه فولادوند]
2.    ابن‌عاشور، محمد‌بن‌طاهر، التحریر و التنویر، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
3.    ابن‌کثیر دمشقی، اسماعیل‌بن‌عمرو، تفسیرالقرآن العظیم، تحقیق محمدحسین شمس‌الدین، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1419ق.
4.    اسکندرلو، محمدجواد، «تأثیرپذیری عبدالکریم سروش از مستشرقان»، مجله قرآن‌پژوهی خاورشناسان، 1378، ش ‌4.
5.    بلخى، مقاتل‌بن‌سلیمان، تفسیر مقاتل‌بن‌سلیمان، تحقیق عبدالله محمود شحاته، بیروت: دار إحیاء‌التراث، 1423ق.
6.    ثعالبى، عبدالرحمن‌بن‌محمد، جواهرالحسان فى تفسیرالقرآن، تحقیق شیخ محمدعلى معوض و شیخ عادل احمد عبدالموجود، بیروت: داراحیاء التراث العربى، 1418ق.
7.    حقى بروسوى، اسماعیل، تفسیر روح‌البیان، بیروت: دارالفکر، بی‌تا.
8.    دروزة، محمد عزة، التفسیر الحدیث، قاهره: دارالإحیاء الکتب العربیه، 1383.
9.    رازی، فخرالدین، مفاتیح‌الغیب (تفسیر کبیررازی)، تهران: دارالکتب العلمیه، بی‌تا.
10.  رازی، ابوالفتوح، روض‌الجنان و روح‌الجنان فی تفسیرالقرآن، تصحیح دکتر یاحقی و دکتر ناصح، بنیاد مشهد، مشهد: پژوهش‌های آستان قدس رضوی، 1368.
11.   زمخشری، محمود، الکشاف عن حقایق غوامض‌التّنزیل، بیروت: دارالکتب العربی، 1407ق.
12.  سالم الحاج، ساسی، نقدالخطاب الاستشراقی، بیروت: دارالمدار الاسلامی، 2002ق.
13.  سور‌آبادی، ابوبکر عتیق‌بن‌محمد، تفسیر سورآبادی، تحقیق علی‌اکبر سعیدی سیرجانی، چ1، تهران: فرهنگ نشر نو، 1380.
14.  سید‌بن‌قطب‌بن‌ابراهیم، فی ظلال‌القرآن، بیروت: دارالشروق، 1412ق.
15.  شوکانی، محمدبن‌علی صنعانی، فتح‌القدیر، بیروت: دارالمعرفة، بی‌تا.
16.  طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیرالقرآن، ترجمه موسوی همدانی، قم: جامعه‌ مدرسین حوزه علمیه قم.
17.  طبرسی، فضل‌بن‌حسن، ترجمه تفسیر مجمع‌البیان فی تفسیرالقرآن، تهران: انتشارات فراهانی، 1360.
18. طوسی، محمدبن‌حسن، التبیان فی تفسیرالقرآن، با مقدمه شیخ آقابزرگ تهرانی و تحقیق احمد قصیر عاملی، دارالإحیاء التراث العربی، بی‌تا.
19.  فضل‌الله، محمدحسین، من وحى‌القرآن، بیروت: دارالملاک، 1419ق.‏
20.  قرائتى، محسن، تفسیر نور، تهران: مرکز فرهنگى درس‌هایى از قرآن، 1383.
21.  مغنیه، محمدجواد، تفسیرالکاشف، تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1424ق.
22.  محمدی خراسانی، علی، شرح منطق مظفر، قم: الامام الحسن‌بن‌علیj، 1386.