مطالعات شبهه پژوهی

مطالعات شبهه پژوهی

واکاوی روش‌های شبهه‌سازی مغالطی بدون استدلال در کتاب اصول مذهب الشیعه و ارائه الگوی نظام‌مند پاسخ

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
عضو هیات علمی
10.22034/ssr.2026.581354.1092
چکیده
مطالعه‌ی روش‌شناختیِ فرایند شبهه‌سازی و نقد آن، از ضرورت‌های دانش کلام انتقادی به‌ویژه در مواجهه با جریان‌های سلفی و وهابی است. نوشتار حاضر با رویکردی روش‌شناختی و با تمرکز بر کتاب اصول مذهب الشیعة الإمامیة الاثنی عشریة نوشته‌ی ناصر القفاری، به کشف، تحلیل و ارزیابی روش‌های شبهه‌سازی و نیز روش‌های نقد آن‌ها پرداخته است. در این راستا، ابتدا مفاهیم پایه‌ای همچون شبهه، روش، روش‌شناسی، مغالطه و صورتبندی استدلال تعریف شده و پس از معرفی مختصر وهابیت و جایگاه قفاری، انواع مغالطات به‌کاررفته در کتاب وی ذیل ۱۳ عنوان اصلی دسته‌بندی و تبیین شده است. برای هر مغالطه، نمونۀ عینی از عبارات قفاری، وجه مغالطه، صورتبندی منطقی و نیز سه روش پاسخ شامل: روش منطقیون، روش دیگر ناقدان و روش پیشنهادی نگارندگان، ارائه گردیده است. یافته‌ها حاکی از آن است که قفاری به‌طور گسترده از مغالطات غیر استدلالی و تأثیرگذار بر احساسات و پیش‌داوری‌های مخاطب استفاده کرده و روش پیشنهادی این پژوهش، مبتنی بر تجربۀ عملی در پاسخ به شبهات، بر کشف سریع مغالطه، طلب برهان، ذکر موارد نقض و بی‌اثرسازی بار عاطفی کلام تأکید دارد. این مقاله ضمن آسیب‌شناسی گفتمانِ متداولِ ضدشیعی در ادبیات وهابی، الگویی کاربردی برای نقد روش‌مندِ شبهات ارائه می‌دهد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله العربیة

تحلیل أسالیب خلق الشکوک المغلوطة دون استدلال فی کتاب أصول المذهب الشیعی، وتقدیم نموذج استجابة منهجی.

نویسندگان العربیة

M.t Shaker
عبدالهادی احمدی
عضو هیات علمی
چکیده العربیة

تُعدّ الدراسة المنهجیة لعملیة التشکیک ونقدها من ضرورات علم الکلام النقدی، لا سیما فی مواجهة الحرکتین السلفیة والوهابیة. تتناول هذه المقالة، من منظور منهجی، کتاب "مبادئ المذهب الشیعی الإثنی عشری الإمامیة" لناصر القفاری، حیث تستکشف وتحلل وتقیّم أسالیب التشکیک ونقدها. فی هذا السیاق، تُعرّف أولًا المفاهیم الأساسیة کالشک والمنهج والمنهجیة والمغالطة وصیاغة الحجة، وبعد مقدمة موجزة عن الوهابیة وموقف القفاری، تُصنّف أنواع المغالطات الواردة فی کتابه وتُشرح تحت ثلاثة عشر عنوانًا رئیسیًا. لکل مغالطة، یُقدّم مثال عملی من تعابیر القفاری، وجانب المغالطة، وصیاغتها المنطقیة، وثلاثة أسالیب للرد علیها: منهج المنطقیین، ومنهج النقاد الآخرین، والمنهج الذی اقترحه المؤلفون. تشیر النتائج إلى أن الکفاری یستخدم بکثرة المغالطات غیر الجدلیة التی تؤثر على مشاعر الجمهور وتحیزاته، ویؤکد المنهج المقترح فی هذا البحث، والمستند إلى الخبرة العملیة فی الرد على الشکوک، على سرعة کشف المغالطات، والمطالبة بالدلیل، وذکر التناقضات، وتحیید الشحنة العاطفیة للخطاب. إلى جانب تحلیله لعیوب الخطاب المعادی للشیعة فی الأدبیات الوهابیة، یقدم هذا المقال نموذجًا عملیًا للنقد المنهجی للشکوک.

کلیدواژه‌ها العربیة

منهجیة بناء الشک
المغالطة
ناصر القفاری
نقد الوهابیة
مبادئ الدین الشیعی
الرد على الشکوک

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 30 خرداد 1405