مطالعات شبهه پژوهی

مطالعات شبهه پژوهی

تحلیل سیر شبهه‌پذیری در قرآن و نهج‌البلاغه با تأکید بر حق‌نمایی و تزیین باطل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار دانشگاه معارف اسلامی
2 دانش اموخته ارشد دانشگاه معارف اسلامی و دانش‌پژوه سطح 3 مؤسسه آموزش عالی حوزوی معصومیه (س)
10.22034/ssr.2026.588315.1099
چکیده
مسئله پژوهش، تبیین ساز و کار درونی شبهه‌ پذیری و چرایی تداوم گرایش به باطل با وجود در دسترس بودن دلایل حق است. این پژوهش با روش توصیفی‌ - تحلیلی و با تمرکز بر نظام معنایی قرآن و نهج‌ البلاغه انجام شده است. یافته‌ ها نشان می‌ دهد که شبهه‌ پذیری معلول یک فرایند تدریجی و خود تقویت‌ گر است که از آمادگی قلبی آغاز می‌ شود، با حق‌ نمایی باطل و تزیین استمرار می‌ یابد، از طریق توجیه‌ سازی معرفتی تثبیت می‌ شود و در نهایت به رسوب رفتاری و انسداد تشخیص می‌ انجامد. در نقطه مقابل، سنت الهی تمحیص به‌ عنوان راه‌ برد اساسی خروج از این سیر معرفی می‌ شود که با جدا سازی تدریجی خباثت‌ های درونی از صفات پاک، زمینه را برای بازگشت به فطرت و تشخیص صحیح حق فراهم می‌ آورد. نتیجه پژوهش، ارائه تحلیلی فرایندی از منطق درونی شبهه‌ پذیری است که می‌ تواند در مطالعات قرآنی و علوی ناظر به آسیب‌ شناسی گرایش به باطل و مواجهه با شبهات اعتقادی، افقی تازه بگشاید.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله العربیة

تحلیل مسار التقبّل للشبهة فی القرآن الکریم ونهج البلاغة مع التأکید على حقّانیة الباطل الموهومة وتزیینه

نویسندگان العربیة

کامران الاویسی 1
مرضیه قاسم فام 2
1 أستاذ مشارک بجامعة المعارف الإسلامیة
2 حاصلة على درجة الماجستیر من جامعة المعارف الإسلامیة، وباحثة فی المستوى الثالث فی مؤسسة معصومیة (علیها السلام) للتعلیم العالی الحوزوی
چکیده العربیة

مشکلةُ البحث تتمثّل فی بیان الآلیة الداخلیة للقابلیة لتقبّل الشبهة، وبیان سبب استمرار المیل إلى الباطل رغم توافر أدلّة الحقّ. وقد أُنجز هذا البحث بالمنهج الوصفیّ التحلیلیّ، مع الترکیز على النظام الدلالی فی القرآن الکریم ونهج البلاغة. وتُظهر النتائج أنّ القابلیة لتقبّل الشبهة هی حصیلةُ مسارٍ تدریجیٍّ ذی طابعٍ تعزیزیٍّ ذاتیّ، یبدأ بالاستعداد القلبی، ویتواصل بإظهار الباطل فی صورة الحقّ وتزیینه، ثم یترسّخ عبر آلیّات التبریر المعرفی، لینتهی إلى ترسّبٍ سلوکیٍّ وانسدادٍ فی القدرة على التمییز. وفی المقابل، تُعرَض سنّة التمحیص الإلهیّة بوصفها استراتیجیةً أساسیةً للخروج من هذا المسار؛ إذ تقوم على الفصل التدریجیّ بین الخبائث الکامنة والصفات الطیّبة، ممّا یهیّئ الأرضیّة للعودة إلى الفطرة واستعادة القدرة على تشخیص الحقّ تشخیصًا سلیمًا. وتتمثّل خلاصة البحث فی تقدیم تحلیلٍ مساریٍّ لمنطق الشبهة الداخلی، من شأنه أن یفتح أفقًا جدیدًا فی الدراسات القرآنیة والعلویة المعنیة بتشخیص ظاهرة المیل إلى الباطل وسبل مواجهة الشبهات العقدیة.

کلیدواژه‌ها العربیة

القابلیة لتقبّل الشبهة
إظهار الباطل فی صورة الحقّ
التزیین
التمحیص
القرآن الکریم
نهج البلاغة

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 20 مرداد 1405