مطالعات شبهه پژوهی

مطالعات شبهه پژوهی

واکاوی سازوکارهای تولید و گسترش شبهات دینی در فضای مجازی و نحوه مقابله با آن ؛ نقش شبکه‌های اجتماعی و هوش مصنوعی (مطالعه موردی اکتشافی اینستاگرام فارسی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی -888 56441 تهران، ایران
10.22034/ssr.2026.568000.1086
چکیده
تحولات شتابان فناوری‌های دیجیتال و گسترش هوش مصنوعی در دهه‌های اخیر، زیست‌بوم ارتباطی نوینی پدید آورده است که شبکه‌های اجتماعی در آن به بستری کلیدی برای تولید، توزیع و مصرف معنا تبدیل شده‌اند. این فضا، علاوه بر فرصت‌های آموزشی و ترویج معارف دینی، زمینه‌ساز شکل‌گیری و انتشار سازمان‌یافته شبهات دینی نیز شده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل سازوکارهای نقش‌آفرینی شبکه‌های اجتماعی و هوش مصنوعی در تولید و گسترش شبهات دینی انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با رویکرد کاربردی (توسعه‌ای) است و از یک مطالعه موردی اکتشافی در اینستاگرام فارسی (۱۰۰ پست، دی ۱۴۰۲ تا اسفند ۱۴۰۲) بهره گرفته است. یافته‌های این مطالعه موردی به سایر پلتفرم‌ها تعمیم داده نمی‌شود. ضریب کاپای کوهن برای پایایی کدگذاری‌ها ۰٫۷۸ محاسبه شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که الگوریتم‌های پیشنهاد محتوا، اقتصاد توجه و اتاق‌های پژواک، نقش مؤثری در برجسته‌سازی و عادی‌سازی شبهات دینی دارند. نتایج حاکی از آن است که مواجهه مؤثر نیازمند راهبردی پیش‌دستانه و چندسطحی است. مقاله حاضر چارچوبی تحلیلی و راهبردهایی در سه سطح فناورانه-محتوایی، فرهنگی-رسانه‌ای و نهادی-حکومتی ارائه می‌کند. درنهایت، شبکه‌های اجتماعی و هوش مصنوعی به‌مثابه پدیده‌هایی دووجهی معرفی می‌شوند که در صورت مدیریت هدفمند، می‌توانند از تهدید به فرصتی برای تعمیق فهم دینی تبدیل شوند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله العربیة

تحلیل آلیات إنتاج ونشر الشکوک الدینیة فی الفضاء الإلکترونی وکیفیة التعامل معها؛ دور الشبکات الاجتماعیة والذکاء الاصطناعی (دراسة حالة استکشافیة لمنصة إنستغرام الفارسیة).

نویسنده العربیة

عباس رهبری
أستاذ مساعد، قسم الدراسات الإسلامیة، جامعة فرهنجیان، ص.ب. 888 56441 طهران، إیران
چکیده العربیة

أدت التطورات السریعة فی التقنیات الرقمیة وانتشار الذکاء الاصطناعی فی العقود الأخیرة إلى خلق بیئة تواصل جدیدة، حیث أصبحت الشبکات الاجتماعیة منصة رئیسیة لإنتاج وتوزیع واستهلاک المحتوى. فإلى جانب الفرص التعلیمیة ونشر المعرفة الدینیة، مهدت هذه المساحة الطریق أیضًا لتکوین ونشر الشکوک الدینیة بشکل منظم. هدفت هذه الدراسة إلى تحلیل آلیات دور الشبکات الاجتماعیة والذکاء الاصطناعی فی إنتاج ونشر الشکوک الدینیة. اعتمدت الدراسة المنهج الوصفی التحلیلی، واستخدمت دراسة حالة استکشافیة على منصة إنستغرام الفارسیة (100 منشور، من ینایر 1402 إلى مارس 1402). لا یمکن تعمیم نتائج هذه الدراسة على منصات أخرى. وقد بلغ معامل کابا لکوهین، الذی یُستخدم لتقییم موثوقیة الترمیز، 0.78. تُظهر النتائج أن خوارزمیات توصیة المحتوى، واقتصاد الانتباه، وغرف الصدى تلعب دورًا فعالًا فی إبراز الشکوک الدینیة وتطبیعها. وتشیر النتائج إلى أن المواجهة الفعّالة تتطلب استراتیجیة استباقیة ومتعددة المستویات. تُقدّم هذه المقالة حلولًا على ثلاثة مستویات: التکنولوجیا والمحتوى، والثقافة والإعلام، والمؤسسات والحکومة. أخیرًا، تُطرح الشبکات الاجتماعیة والذکاء الاصطناعی کظاهرتین ذواتی وجهین، یمکن، إذا ما أُدیرتا بوعی، أن تتحولا من تهدید إلى فرصة لتعمیق الفهم الدینی.

کلیدواژه‌ها العربیة

شبکات التواصل الاجتماعی
الذکاء الاصطناعی
الشبهات الدینیة
غرف الصدى
التزییف العمیق
الثقافة الإعلامیة

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 04 شهریور 1405