مطالعات شبهه پژوهی

مطالعات شبهه پژوهی

مهارت‌های روشی در پاسخگویی‌ دینی: مؤلفه‌ها، الزامات و پیامدها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
هیات علمی گروه تاریخ و فرق تشیع، دانشکده مطالعات اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.
چکیده
پاسخگویی دینی در روزگار معاصر فرایندی روشمند است که بدون آن‌ نه اقناع مخاطب حاصل می‌شود و نه پاسخ‌گو می‌تواند وظیفه تبلیغی و ارشادی خود را به‌درستی انجام دهد. در عرصه پاسخگویی چهار عنصر مهم وجود دارد: یکم: رعایت روش، دوم: فراگیری مهارت، سوم: آموختن دانش، و چهارم: کسب بینش. این مقاله سعی دارد به عنصر اول اشاره نماید زیرا این روشمندی خود، دارای مولفه هاو الزمات خاصی است که گرچه تا کنون مقالات قابل توجهی درباره روش پاسخگویی دینی نوشته شده است اما بررسی ها نشان می دهد، هنوز به خوبی تبیین نشده است.(خلاء بحث) هدف این پژوهش دستیابی به مهارت روشی در پاسخگویی به شبهات دینی است. بنابر این نوشتار حاضر با رویکردی تحلیلی، به تبیین این مهارت می‌پردازد و از مهارت تجربه دیگران به عنوان مطالعه میدانی در قالب مصاحبه های کیفی بهره می گیرد. یافته ها بر این است که مهارت روشی، دارای ویژگی هایی مانند: اثرگذاری، اقناع، پویایی، انعطاف و ... است و الزاماتی نیز دارد مانند: همدلی با پرسشگر، نقد پرسش با انواع نقدهای محتوایی، روندی، فرآیندی، و ... . رعایت این عرصه ها و تسلط بر مهارت روشی، به دنبال خود آثاری را در حوزه پاسخگویی به جا می گذاردکه عبارتند از: تبدیل پرسشگر ساده به پرسشگر هوشمند، تولید پاسخ معیار و رسمی سازی پاسخها. نتایج بحث حکایت از آن داردکه پاسخ‌گویی اثربخش در گرو گذار از پاسخ‌های سنتیِ مبتنی بر داده‌های خام به سمت تجهیز به مهارت‌های روشی در راستای ایجاد تحول در نهضت پاسخگویی به شبهات دینی است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله العربیة

المهارات المنهجیة فی الإجابة عن الأسئلة الدینیة: المکوّنات والمتطلبات والنتائج

نویسنده العربیة

احمد فلاح زادة
عضو اللجنة العلمیة فی قسم التاریخ والفرق الشیعة، کلیة الدراسات الإسلامیة، جامعة الأدیان والمذاهب، قم، إیران.
چکیده العربیة

عَدّ الإجابة عن الشبهات والأسئلة الدینیة فی العصر الراهن عملیةً منهجیة لا یمکن من دونها تحقیق الإقناع لدى المخاطَب ولا قیامُ المجیب بواجبه التبلیغی والإرشادی على الوجه الأکمل. وتقوم هذه السیرورة على أربعة أرکان رئیسة هی: الالتزام بالمنهج، واکتساب المهارة، وتحصیل المعرفة (العلم)، وتکوین البصیرة (الرؤیة العمیقة). تسعى هذه الدراسة إلى الترکیز على الرکن الأول؛ إذ ینطوی هذا البعد المنهجی على مکوّنات ومتطلبات خاصة لم تنَل حظّها الکافی من البیان والتأصیل، على الرغم من کثرة الدراسات المتناولة لمناهج الرد على الشبهات (الفجوة البحثیة). وتهدف هذه الورقة إلى تأصیل «المهارة المنهجیة» فی تفکیک الشبهات الدینیة والرد علیها؛ حیث تنتهج مدخلاً تحلیلیاً مدعوماً بدراسة میدانیة قائمة على المقابلات الکیفیة لاستثمار التجارب والخبرات التراکمیة فی هذا المیدان. وتُشیر نتائج البحث إلى أن المهارة المنهجیة تتسم بخصائص محوریة؛ کالفاعلیة، والقدرة على الإقناع، والدینامیکیة، والمرونة، کما تقتضی متطلبات ضروریة من قبیل: التعاطف مع السائل، ونقد السؤال وفق مستویات نقدیة متعددة (مضمونیة، وسیاقیة، ومساریة، وإجرائیة). ویؤدی استیفاء هذه المتطلبات والتمکن من المهارة المنهجیة إلى مخرجات بارزة فی حقل الإجابة عن الشبهات، من أهمها: ترقیة السائل البسیط إلى سائلٍ واعٍ وناقد، وإنتاج إجابات معیاریة رصینة، وإضفاء الطابع المؤسسی والرسمی على الردود. وتخلص الدراسة إلى أن الإجابة الفاعلة عن الشبهات الدینیة مرهونةٌ بالانتقال من الأنماط التقلیدیة المقتصرة على سرد البیانات والمعلومات المجرّدة، إلى التسلح بالمهارات المنهجیة؛ بما یُسهم فی إحداث تحول نوعی فی مسار حرکة الرد على الشبهات الدینیة المعاصرة.

کلیدواژه‌ها العربیة

منهج الإجابة عن الشبهات الدینیة
مهارة الإجابة
المکوّنات المنهجیة
التطبیق المنهجی
آثار الالتزام بالمنهج

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 18 مهر 1405