مطالعات شبهه پژوهی

مطالعات شبهه پژوهی

بار اثبات در پاسخ‌گویی رسانه‌ای به شبهات قرآنی و اعتقادی با تکیه بر قرآن و حدیث

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری رشته مذاهب کلامی دانشگاه ادیان و مذاهب
2 دانشیار گروه کلام و فلسفه دین مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی
چکیده
این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که در برخورد رسانه‌ای با شبهات قرآنی و اعتقادی، ارائه دلیل برعهده چه کسی است و این مسئولیت چه زمانی جابه‌جا می‌شود. این مسئله در رسانه اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا حذف منبع، تقطیع و محدودیت زمان می‌تواند صورت اصلی ادعا را تغییر دهد. پژوهش با روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی، آیات، روایات و تفاسیر امامیه را بررسی کرده و نمونه‌های رایج در رصد و پاسخ‌گویی رسانه‌ای را بازسازی کرده است. یافته‌ها سه نوع مسئولیت را نشان می‌دهد: «بار تأسیسی» برعهده کسی است که گزاره‌ای دینی را مطرح می‌کند، «بار اعتراضی» برعهده کسی است که اشکال یا اتهامی را پیش می‌کشد و «بار تبیینی» پس از ارائه حداقل شواهد لازم، برعهده پاسخ‌گوی متخصص قرار می‌گیرد. رسانه نیز در همه این مراحل باید منبع، سیاق، حدود ادعا و امکان اصلاح خطا را حفظ کند. اگر یک طرف برای ادعای خود دلیل کافی نیاورد، فقط می‌توان از پذیرفتن آن خودداری کرد و نمی‌توان صرفاً از این ناتوانی، نادرستی ادعا را نتیجه گرفت. بر این اساس، الگوی پنج‌ مرحله‌ایِ «روشن‌سازی ادعا، تشخیص نوع سخن، تعیین مسئول ارائه دلیل، بررسی و ارزیابی دلیل و پاسخ متناسب» پیشنهاد می‌شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله العربیة

عبء الإثبات فی الاستجابة الإعلامیة للشبهات القرآنیة والعقدیة فی ضوء القرآن والحدیث

نویسندگان العربیة

سید مصطفی موسوی 1
محمد جعفری 2
1 طالب دکتوراه فی تخصص المذاهب الکلامیة، جامعة الأدیان والمذاهب.
2 أستاذ مشارک، قسم الکلام وفلسفة الدین، مؤسسة الإمام الخمینی للتعلیم والبحث
چکیده العربیة


یسعى هذا البحث إلى الإجابة عن السؤال الآتی: فی التعامل الإعلامی مع الشبهات القرآنیة والعقدیة، على من یقع عبء تقدیم الدلیل، ومتى ینتقل هذا العبء من طرف إلى آخر؟ وتکتسب هذه المسألة أهمیة أکبر فی البیئة الإعلامیة؛ لأن حذف المصدر، واجتزاء النصوص من سیاقاتها، وضیق الوقت، قد یغیّر الصورة الأصلیة للادعاء. وقد اعتمد البحث المنهج الوصفی ـ التحلیلی، فدرس الآیات والروایات وتفاسیر الإمامیة، وأعاد بناء نماذج شائعة فی الرصد الإعلامی ومجال الإجابة عن الشبهات. وتکشف النتائج عن ثلاثة أنواع من المسؤولیة: «العبء التأسیسی» ویقع على من یطرح دعوى دینیة؛ و«العبء الاعتراضی» ویقع على من یثیر إشکالاً أو اتهاماً؛ و«العبء التبیینی» الذی ینتقل، بعد تقدیم الحد الأدنى اللازم من الشواهد، إلى عاتق المجیب المتخصص. کما یجب على الوسیلة الإعلامیة، فی جمیع هذه المراحل، أن تحافظ على المصدر والسیاق وحدود الادعاء وإمکان تصحیح الخطأ. وإذا عجز أحد الأطراف عن تقدیم دلیل کافٍ على دعواه، فلا یترتب على ذلک إلا الامتناع عن قبولها، ولا یصح استنتاج بطلانها لمجرد هذا العجز. وبناءً على ذلک، یقترح البحث نموذجاً خماسی المراحل یتکون من: «توضیح الادعاء، وتحدید نوع القول، وتعیین المسؤول عن تقدیم الدلیل، وفحص الدلیل وتقویمه، وتقدیم الجواب المتناسب».

کلیدواژه‌ها العربیة

دراسة الشبهات
عبء الإثبات
الإعلام الدینی
الشبهات القرآنیة
الشبهات العقدیة
القرآن والحدیث
الإجابة عن الشبهات

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 01 مهر 1405